Zhou Hanedanlığı (周朝/Zhōu cháo); MÖ 1046 – MÖ 256 yılları arasında Çin coğrafyasında tam 790 yıl hüküm sürmüş bir hanedanlık. Bu hanedanlığın en büyük özelliği Çin tarihi içerisinde Çin topraklarına en uzun süre hükmetmiş olan hanedanlık olması. Ayrıca ilk merkezi otoritenin bu dönemde kurulduğu da kabul ediliyor. Shang Hanedanlığı’ndan sonra Çin’i yönetmeye başlayan hanedanlık Batı Zhou ve Doğu Zhou olmak üzere iki ayrı dönemde inceleniyor. Batı Zhou dönemi nispeten refah bir dönem olurken Doğu Zhou döneminde ülkeye savaş ve kaos hakim oluyor. Tabi bu kriz ortamı kendi kahramanlarını doğuruyor ve başta Konfüçyüs olmak üzere Laozi, Mozi ve Sun Tzu (Sun Zi) gibi büyük düşünür ve ustalar bu dönemde ortaya çıkıyor.

Zhou Hanedanlığı Kuruluyor   

Shang Hanedanlığı yazımızın sonunda da anlattığımız üzere zalim Shang hükümdarı Di Xin halkına zulmediyor ve onların nefretini kazanıyor. Bu sırada ise Wei ırmağının kenarında bulunan Zhou beyliği özellikle tarıma verdiği önem sayesinde gelişiyor ve güçleniyor. Zhou kralı Wu çevre beylikler ile ittifak kurarak başkente yürüyor ve Muye Savaşında, Shang askerinin zalim hükümdarlarına sırtını dönmesi sonucu sayıca daha az olmasına rağmen savaşı kazanarak Shang Hanedanlığını yıkıyor. Zhou Wuwang MÖ 1046 yılında Zhou Hanedanlığını kuruyor ve Çin tarihinde yaklaşık 350 yıl sürecek olan Batı Zhou Hanedanlığı  dönemi başlıyor.

Batı Zhou Hanedanlığı

batı zhou hanedanlığı

Zhou hanedanlığı başketi aslında günümüz Xi’an sınırları içerisinde bulunan Haojing (Hao) bölgesi. Daha sonra başkentin taşınarak Doğu Zhou hanedanlığının kurulması ile birlikte Haojing’de kurulan hanedanlık da Doğu Zhou olarak adlandırılmaya başlıyor. Bu hanedanlık bünyesinde 100’den fazla beylik barındırıyor. Bu açıdan bakıldığında Avrupa’nın feodal yapısına benzetilse de aslında Batı Zhou döneminde özellikle evlilikler yoluyla güçlendirilmiş bir merkezi otoritenin varlığı biliniyor. Bu dönemde siyaset ve ordu baştan düzenlenerek topraklar genişletiliyor ve nispeten refahın hakim olduğu bir dönem yaşanıyor. 

Tarihler MÖ 771 yılını gösterirken Zhou Hanedanlığı güç kaybetmesinin de etkisiyle Batıdan gelen azınlık ulusların saldırılarına karşı koyamıyor. Başkentin işgal edilmesi ve son Zhou Hanedanı Xuan’in oğlu You’nun öldürülmesi ile başkent Luoyang’a taşınıyor ve böylece Doğu Zhou dönemi başlıyor.

Doğu Zhou, İlkbahar-Sonbahar ve Savaşan Beylikler Dönemi  

doğu zhou hanedanlığı savaşan beylikler dönemi

Zhou hanedanlığı başkenti Luoyang’a taşıdıktan sonra eski askeri ve siyasi gücünü kaybetmeye devam ediyor. Bunun bir sonucu olarak da ülke genelinde farklı beylikler güç kazanmaya ve kendini göstermeye başlıyor ve 5 beylik ön ön plana çıkıyor. 

İlkbahar-Sonbahar Dönemi

5 beyliğin öne çıktığı bu dönem dönemin düşünürleri tarafından yazılmış olan ve dönemi anlatan eserlerden ismini alıyor. İlkbahar-Sonbahar kayıtları isimli eserle tanıdığımız döneme İlkbahar-Sonbahar dönemi (春秋时代/Chūnqiū shídài)  adı veriliyor. Bu dönemde yüzlerce beylik ortaya çıkıyor ancak öne çıkan beylikler batıda Qin (秦国) ve Chu (楚国), kuzeyde Jin (晋国), doğuda Qi (齐国) ve Song (宋国) beylikleri oluyor. İlkbahar-Sonbahar dönemi beyliklerin sürekli birbiriyle savaştığı, Taoizm ve Konfüçyanizm gibi akımların ortaya çıktığı bir kaos dönemi olarak tarihe geçiyor.

Savaşan Beylikler Dönemi

İlkbahar-Sonbahar dönemi sonlarına doğru beyliklerin sayısı gittikçe azalıyor ve beylikler arası savaşın yoğunluğu artıyor. MÖ 403 yılında da yine adını dönemi anlatan eserlerden alan Savaşan Beylikler Dönemi (战国时代/ Zhànguó shídài) başlıyor. Aslında bu iki dönemi birbirinden ayıran belirgin bir fark olmasa da İlkbahar-Sonbahar Dönemi ve Jin beyliğinin bölünmesinden sonra başlayan Savaşan Beylikler Dönemi iki ayrı dönem olarak değerlendiriliyor.

 Bu dönemde de 7 beylik ön plana çıkıyor. Bu beylikler; Qi (齐国), Wei( 魏国), Qin  (秦国), Chu (楚国) Han (韩国) Yan (燕 国) Zhao (赵国). Savaşan Beylikler Döneminde bir yandan şiddetli savaşlar sürerken bir yandan da Çin kültürü için temel oluşturacak olan düşünce ekolleri ve bilim gelişiyor. Bu dönemde edinilen kazanımlar günümüz Çin Halk Cumhuriyeti’ne kadar ulaşıyor.  

Gerek İlkbahar-Sonbahar Dönemi gerekse de Savaşan Beylikler Dönemi boyunca resmi bir Zhou hanedanlığı ve hükümdarı bulunsa da bu dönemde sembolik bir iktidardan öteye gidemiyor. Bütün Çin kaos içerisinde birlik ve beraberlikten uzak bir dönem yaşıyor.

Zhou Hanedanlığı Yıkılıyor 

Qin Shi Huang
Qin Shi Huang

Savaşan Beylikler Dönemi sürerken, Qin beyliği Çin’in en batısında, şuan Shaanxi eyaletinin bulunduğu yerde, dağlık bir alanda yaşıyor ve diğer beylikler birbirleriyle savaşırken Qin beyliği savaşlardan uzak kalarak askeri ve ekonomik alanda güç kazanıyor. Bu durum da Qin beyliğinin güçlenmesine ve Qin Shi Huang’ın diğer beylikleri fethederek imparator olmasına yol açıyor. Qin Shi Huangdi MÖ 256 yılında Doğu Zhou hanedanlığını yıkarak Zhou Hanedanlığın tarih sahnesinden siliyor. MÖ 230’da Çin’i birleştirme seferine başlayan Qin Shi Huang, MÖ 221 yılına gelindiğinde bütün beylikleri yıkarak Savaşan Beylikler dönemini bitiriyor ve Qin Hanendanlığı’nı bir imparatorluk haline getirerek ilk imparator ünvanını alıyor.